Jeszcze nie tak dawno temu - niełatwo było być leworęcznym. Nożyczki, otwieracze do konserw, obieraczki do warzyw ... i wiele innych typowych przedmiotów codziennego użytku, dostępne były bowiem głównie w wariancie dla praworęcznych. A przecież z badań wynika, że procent osób leworęcznych w społeczeństwie utrzymuje się na stałym poziomie już od starożytności! Kiedyś (cóż, jeszcze nie tak dawno temu) osoby leworęczne były traktowane jako gorsze. Nierzadko zdarzało się, że były one zmuszane do używania wyłącznie prawej ręki, w wyniku czego stawały się po prostu oburęczne. Na szczęście ostatnie badania zaniechały tym ‘barbarzyńskim praktykom' i pozwoliły osobom leworęcznym spokojnie rozwijać swoje umiejętności. Dodatkowo firmy produkujące różnorodne przedmioty z naszej codzienności, począwszy od nożyczek, a na korkociągach kończąc, dostrzegły potrzeby osób leworęcznych i zapełniły rynek produktami, które idealnie leżą w lewej ręce.

Co to znaczy być leworęcznym?

To, czy posługujemy się głównie prawą, czy lewą ręką (i nogą, i okiem, i uchem...) zależy od wykształconej przez nasz układ nerwowy lateralizacji, inaczej - stronności. Lateralizacja polega na przewadze funkcjonalnej jednej strony ciała nad drugą. Przewaga ta wynika z różnic w budowie i funkcjach obu półkul mózgowych. Głównie wyraża się ona większą sprawnością ruchową np. prawych kończyn od lewych oraz rejestrowaniem przez mózg większej liczby bodźców zmysłowych po jednej ze stron ciała. Stronność dotyczy więc parzystych narządów zmysłu i ruchu.

Lateralizacja nie jest nam od razu ‘przypisana'. Wykształca się stopniowo i ustala dopiero po 7 roku życia. Do tego czasu ogólnie dominuje prawa półkula. Większość z nas była zatem na początku - leworęczna.

Za pracę narządów leżących po prawej stronie ciała odpowiada lewa półkula mózgu, zaś za funkcjonowanie narządów znajdujących sie po lewej stronie - prawa półkula. Lewa półkula mózgu odpowiada za zdolność myślenia logicznego, operowanie liczbami i słowami, świadomego skupiania uwagi na tym, co słyszy i czego się uczy. Prawa półkula z kolei steruje czynnościami, które wymagają użycia wyobraźni i wizualizacji, myślenia twórczego i kreatywnego - w tym ośrodki odpowiadające za uzdolnienia artystyczne (plastyczne, muzyczne...).

Czy istnieją jakieś szczególne zalety bycia leworęcznym?

Proporcja osób leworęcznych do praworęcznych oscyluje na terenie całego świata w granicach 1 osoba leworęczna do 10 praworęcznych. Co ciekawe - w sporcie stosunek ten jest inny. Francuscy badacze dowiedli, że wśród światowa elita tenisa stołowego składa się aż z 30% osób leworęcznych, a w szermierce jest ich już dokładnie połowa! Z drugiej strony wielu zawodników w tenisie ziemnym bądź w sportach kontaktowych takich jak koszykówka czy boks, specjalnie posługuje się lewą ręką. Dlaczego? Praworęczni stanowią większość. I nawet ćwicząc, częściej mają do czynienia z drugim praworęcznym niż z osobą posługującą się ręką lewą. Zawodnicy leworęczni mają zatem przewagę, wliczając w to moment zaskoczenia przeciwnika i... często doświadczenie w starciach z praworęcznymi. A czemu rywalizacja jest w takim przypadku taka osobliwa? Sęk w tym, że reakcje leworęcznych są szybsze od praworęcznych o ok. 1 do 3 sekund! Badania neuropsychologów dowiodły, że połączenia między lewą i prawą półkulą mózgu są szybsze u leworęcznych, dzięki czemu ich skuteczność w momencie konieczności interpretowania wielu bodźców jest - większa. Dodatkowo, piłka zaserwowana lewą ręką obiera inny tor niż zazwyczaj... Niestety Consuetudo est altera natura... (łac. Przyzwyczajenie jest drugą naturą) ;) Warto również wspomnieć, że z leworęcznością wiąże się często występowanie lewonożności, jednak nie zawsze. Możliwa jest sytuacja, kiedy ktoś posługuje się głównie lewą ręką, ale wygodniej jest mu używać nogi prawej.

Wśród elity leworęcznych sportowców znajdują się m.in. Monika Seles (tenisistka), Rafael Nadal (tenisista), Pele (piłkarz), Diego Maradona (piłkarz), John McEnroe (tenisista).

Jak już wspomnieliśmy, w dominującej u leworęcznych prawej półkuli mózgu znajdują się również ośrodki uzdolnień plastycznych i słuchu muzycznego. Wśród osób leworęcznych spotyka się zatem wielu artystów światowej sławy. Wśród znanych malarzy leworęcznych można wymienić: Leonardo da Vinci, Michała Anioła Buonarotti, Rafaela Santi, Antona van Dyck, Hansa Holbein, Henri de Toulouse-Lautrec i Pablo Picasso. Do tej grupy można również włączyć jednego z najbardziej znanych polskich rysowników - Andrzeja Mleczko.

Osoby leworęczne oprócz uzdolnień plastycznych często obdarzone zostały również  talentem muzycznym. Wśród muzyków Ludwig van Beethoven, Niccolo Paganini, Robert Schumann, jazzman Wynton Marsalis, Natalie Cole, Jimmy Hendrix, Paul McCartney, Ringo Starr, Bob Dylan, Robert Plant i Sting.

Znanych jest również wielu leworęcznych naukowców m.in. Albert Einstein, Iwan P. Pawłow, Friedrich Nietzsche.

Historia zna także wybitnych wodzów i polityków posługujących się lewą ręką. Są to m.in. Aleksander Wielki, Juliusz Cezar, Napoleon Bonaparte, Winston Churchill, Benjamin Franklin, Gerald Ford (który wprowadził wiele usprawnień  dla leworęcznych w Białym Domu), Jimmy Carter, Ronald Reagan, George Bush senior i Bill Clinton, książę Karol.

Słynni leworęczni aktorzy to z kolei: Charlie Chaplin, Greta Garbo, Marilyn Monroe, Tom Cruise, Nicole Kidman, Robert de Niro, Whoopi Goldberg, Kim Basinger, Bruce Willis, Julia Roberts oraz Emilia Krakowska. Osobą związaną z branżą filmową, a o której warto jeszcze wspomnieć, jest Andrzej Wajda.

Jak zbadać lateralizację?

Jeśli jesteś ciekawa, którą ręką będzie pisało Twoje dziecko, bądź które oko pełni u Ciebie główną rolę - można to w bardzo łatwy sposób sprawdzić. Poproś na przykład, by dziecko pokazało, jak się czesze albo jak otwiera drzwi. Starsze dzieci, które już potrafią pisać, mogą z kolei zapisać cyfry od 1 do 10 raz jedną, raz drugą ręką. Przewaga jednej ręki nad drugą ujawnia się również wtedy, gdy klaszczemy - należy zwrócić uwagę, która ręka jest nieruchoma, a która klaszcze. Podobnie jest z ‘gratulowaniem sobie samemu' - ręka, która obejmuje drugą jest dominująca. Jeżeli chodzi o nogę - kopnij piłkę, wejdź na stołek lub ‘ugaś ognisko' nogą. Która z nich wykonała czynność jako pierwsza? A którym uchem podsłuchujesz kogoś przystawiając ucho do drzwi? ;) Albo do którego z nich przystawiasz muszlę, by posłuchać, jak szumi? Oczy można zbadać w podobny sposób - przystawiając lupę, bądź ‘podglądając' kogoś przez dziurkę od klucza. Możliwy jest też eksperyment, w którym pomoże ci inna osoba i tajemniczo brzmiący przyrząd, jakim jest manoptoskop, czyli - zrolowana kartka papieru ;) Należy ją zwinąć w rożek tak, by na jednym końcu widniała tylko malutka dziurka, a w rozłożystej części mieściło się oboje oczu. Przyłóż manoptoskop do oczu. Druga osoba, kiedy spojrzy przez dziurkę, zobaczy Twoje dominujące oko.

I jak? Jesteś zaskoczona wynikiem? ;)